Pomnik Spółki Jadar w Krakowie

Nowohucki pomnik smoka, mimo że wizualnie nie przypomina rzeźby Bronisława Chromego sprzed Smoczej Jamy, jest również inspirowany krakowską legendą. Jego funkcją nie było natomiast przyciągnięcie turystów, a klientów. Pomnik był narzędziem promocyjnym nieistniejącego już obecnie krakowskiego oddziału przedsiębiorstwa Jadar.

Jadar Sp. z o. o. to założone w 1989 roku radomskie przedsiębiorstwo, którego podstawowym profilem działalności jest produkcja kostki brukowej. Paleta oferowanych produktów jest jednak znacznie szersza: od materiałów niezbędnych przy budowie domów, przez artykuły wykończeniowe, po te, które znajdują zastosowanie przy tworzeniu przydomowych ogrodów [1]. Jadar działa przede wszystkim na rodzimym rynku, posiadając własne fabryki, składy fabryczne, punkty sprzedaży oraz rozbudowaną sieć dystrybutorów na terenie całego kraju [2].

Do 2006 roku w skład przedsiębiorstwa wchodził zakład produkcyjny mający swą siedzibę w Krakowie przy ul. Makuszyńskiego 13 (Nowa Huta). Wówczas doszło do transakcji, na mocy której krakowska fabryka, wraz z dwoma innymi zakładami (w Warszawie i Lublinie) oraz dwoma składami fabrycznymi (w Nowym Sączu i Zblitowskiej Górze), stała się własnością innego przedsiębiorstwa specjalizującego się w produkcji kostki bukowej – firmy LIBET S. A. [3].

Zanim jednak doszło do wspomnianej transakcji, w 2004 roku [4], przed zakładem produkcyjnym w Krakowie, na działce graniczącej z ul. Makuszyńskiego, przedsiębiorstwo Jadar zaprojektowało i wybudowało przestrzeń wystawową, pośrodku której, na niewielkim kopcu, ustawiono pomnik smoka (co widać na poniższym zdjęciu).

Kulisy postawienia smoka przybliżył jeden z przedstawicieli Spółki Jadar:

Firma Jadar w swojej ponad 30 letniej działalności podejmowała różne inicjatywy lokalne i społeczne. W przypadku pomnika Smoka motywem jego wybudowania była funkcja marketingowa jaką miał pełnić. Smok został wykonany na zamówienie i został umieszczony w ogrodzie wystawowym, miejscu gdzie eksponujemy nasze produkty klientom. Był jedną z atrakcji ogrodu i wyróżnikiem dla osób odwiedzających to miejsce. (…) Zdecydowaliśmy się na pomnik smoka, ze względu na miasto, w którym był ogród – Kraków i legendę o Smoku Wawelskim [5].

Postać smoka nie była więc bezpośrednio związana z przedsiębiorstwem Jadar, chodziło natomiast o podkreślenie „krakowskości” zakładu produkcyjnego. Opowieść o Smoku Wawelskim miała stworzyć dodatkową symboliczną otoczkę i wraz z estetycznie zaprojektowanym ogrodem wystawienniczym budzić wśród kontrahentów pozytywne skojarzenia.

Pomnik smoka wykonało dwóch artystów związanych z krakowską Akademią Sztuk Pięknych: Andrzej Zwolak i Jan Tutaj, natomiast odlew z brązu powstał w Odlewni Artystycznej Piotra Piszczkiewicza w Podłężu pod Krakowem [6]. Posąg smoka postawiono na betonowym postumencie, a tan z kolei ustawiono na kopcu, na którego szczyt doprowadzono schody. Pod kopcem znajduje się niewielkie i niezbyt głębokie, ozdobne wejście, które prawdopodobnie imituje Smoczą Jamę. Możliwe, że smok z Nowej Huty ział ogniem, o czym może świadczyć instalacja gazowa, której fragment znajduje się w Smoczej Jamie.

Wydaje się, że od czasu wykupienia wspomnianego zakładu w Nowej Hucie przez przedsiębiorstwo LIBET S. A. nie podejmowane są żadne działania zmierzające w kierunku zachowania odpowiedniego stanu obiektu. Pomnik i teren wokół niego ulegają systematycznej destrukcji (ilustruje to poniższe zdjęcie). Smok utracił końcówkę prawej łapy oraz fragment ogona, natomiast półdziki teren stał się miejscem spotkań amatorów mocnych trunków.

W styczniu 2019 roku do redakcji „Dziennika Polskiego” wpłynął e-mail czytelniczki, która nie tylko postanowiła podzielić się z redakcją wiedzą na temat mniej znanego krakowskiego smoka, ale również zwróciła uwagę na stan monumentu i jego otoczenia. Kobieta wspomniała także o jeszcze jednym wątku łączącym pomnikowego smoka ze Smokiem Wawelskim, podkreślając jego rzekomo nieprzypadkowe usytuowanie przy ul. Kornela Makuszyńskiego:

Czy wiecie Państwo o tym, że w Krakowie mamy dwa smoki? Chciałam Was zainteresować drugim smokiem (zresztą bardzo uroczym), którego podobizna znajduje przy ulicy Kornela Makuszyńskiego. Z pewnością lokalizacja tego zwierzaka nie jest przypadkowa, wszak pan Makuszyński napisał książkę „O wawelskim smoku”. I nic by nie było w tym dziwnego, gdyby nie fakt, że skwer i otoczenie z sadzawką, na którym umieszczono smoka jest w przeokropnym stanie. Nikt nie dba o ten teren od lat, a szkoda, bo brakuje nam miejsc do rekreacji i odpoczynku w Krakowie. Dużymi nakładami finansowymi miasto tworzy nowe miejsca relaksu dla mieszkańców, a te zaprowadzone w poprzednich latach niszczeją. Poddaje pomysł: może któraś ze szkół usytuowanych w pobliżu zaopiekuje się tym miejscem i w ramach prac edukacyjno-ekologicznych uporządkuje teren i będzie o niego dbać. Próbowałam odszukać informacje dotyczące autora projektu, ale bezskutecznie.
Pozdrawiam serdecznie oczekując odpowiedz
[7].

Informacja o pomniku poruszyła przedstawicieli krakowskiej administracji, tym bardziej, że niewiele osób wiedziało o jego istnieniu. Głos w sprawie smoka zabrała radna Małgorzata Jantos:

Trzeba sprawą się zająć. Przykro, że smok krakowski w śmieciach stoi. Może gdzieś go przenieść? Piękny jest. Będę starała się dowiedzieć więcej na temat tego monumentu. Przede wszystkim czy stoi na terenie gminy. Jeśli tak, to podejmę działania, by miasto zadbało o ten skwer i pomnik [8].

Nie pozostał obojętny również Andrzej Dziedzic, przewodniczący Rady Dzielnicy Wzgórza Krzesławickie, na terenie której zlokalizowany jest skwer ze smokiem:

To ciekawa historia. Pojadę na miejsce i sprawdzę co można zrobić, by ten skwer ze smokiem wyglądał lepiej [9].

Informacja o pomniku smoka była także niemałym zaskoczeniem dla krakowian, a zwłaszcza dla mieszkańców Nowej Huty. W internecie pojawiło się wiele, zwłaszcza pozytywnych komentarzy, choćby wpis internautki Kasi:

Znacznie ładniejszy od tego przy Wawelu. Nie miałam pojęcia o jego istnieniu, a mieszkam w hucie, czyli niedaleko. Mam nadzieję, że ktoś się nim zaopiekuje [10].

Na fali entuzjazmu „odkryciem” postawionego 15 lat wcześniej pomnika, ze strony przedstawicieli firmy LIBET S. A. oraz krakowskich urzędników padły też wstępne, choć niezbyt konkretne deklaracje jego renowacji. Stanowisko przedsiębiorstwa było następujące:

Pomnik został przejęty wraz z terenem po poprzednim właścicielu, więc trudno jest nam się wypowiadać na temat jego historii. (…) Jest jednak szansa, że skwer zostanie odnowiony, a zapomniany „smok wawelski” stał będzie w bardziej estetycznej przestrzeni. (…) Mamy świadomość, że wygląd terenu pozostawia wiele do życzenia i chcielibyśmy to zmienić. Przygotowaliśmy wstępny projekt rewitalizacji, jednak nie możemy na ten moment zadeklarować konkretnego terminu wprowadzenia go w życie [11].

Możliwości zadbania o miejsce i o sam monument nie wykluczał również Zarząd Zieleni Miejskiej, którego stanowisko ilustruje poniższa wypowiedź:

Zrewitalizowanie skweru wymagałoby porozumienia z firmą, na której terenie się znajduje. Nie jest to wykluczone, ale właśnie z uwagi m.in. na sprawy własności działki, nie jest to temat do rozstrzygnięcia w krótkim czasie. (…) Są tam siedziby różnych firm. Ciężko mówić o rekreacyjnym charakterze tego miejsca [12].

Pojawiły się też pomysły, by pomnik przenieść w inne miejsce, takie, które będzie ogólnodostępne i bezpieczne, ponieważ przemysłowy charakter okolic ul. Makuszyńskiego, gdzie pomnik wzniesiono, nie stwarza takich warunków. Według Andrzeja Dziedzica z Rady Dzielnicy Wzgórza Krzesławickie, odpowiednim miejscem mogłyby być tereny zielone przy Zalewie Nowohuckim lub park przy Dworku Jana Matejki w Krzesławicach. Pojawiały się też inne pomysły, również te o ironicznym zabarwieniu, jak ten pochodzący z grupy facebookowej „Nasza Huta”:

(…) proponuję miejsce po Leninie, brakuje tam dominanty w formie pomnika [14].

Wstępne zapowiedzi zarówno przedstawicieli przedsiębiorstwa, jak i przedstawicieli władz lokalnych nie znalazły pokrycia w rzeczywistości. Pomnik do dzisiaj (2021 rok) nie zmienił swojej lokalizacji, a jego stan wciąż się pogarsza. Pomimo tego pojawia się tutaj wiele zainteresowanych osób, a informacje o „Drugim pomniku Smoka Wawelskiego”, jak się czasami go określa [15], znaleźć można w internetowych przewodnikach turystycznych [16] czy na prywatnych blogach [17]. Na kanale YouTube „Nowa Huta w telefonie” zamieszczona jest natomiast filmowa prezentacja pomnika Smoka Wawelskiego [18]. Nagranie załączone jest także poniżej.

metryczka pomnika

  • lokalizacja: ul. Makuszyńskiego 13, Kraków
  • odległość od organizacji: na terenie byłego zakładu produkcyjnego przedsiębiorstwa Jadar Sp. z o. o.
  • data utworzenia: 2004 rok
  • inicjator: Jadar Sp. z o. o.
  • wykonawcy:
    • autorzy: Andrzej Zwolak i Jan Tutaj
    • odlew: Odlewnia Artystyczna Piotr Piszczkiewicz w Podłężu
  • materiał: posąg – brąz; cokół – beton o czerwonym zabarwieniu
  • gabaryty: (brak danych)

przypisy:
[1] https://jadar.pl/
[2] tamże
[3] Decyzja Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów nr DOK – 80/06 z dnia 21 lipca 2006 r.
[4] data odczytana z pomnika
[5] z informacji udzielonej autorowi przez przedstawiciela przedsiębiorstwa Jadar Sp. z o. o.
[6] z informacji udzielonej autorowi przez Piotra Piszczkiewicza z Odlewni Artystycznej w Podłężu
[7] https://krakow.naszemiasto.pl/drugi-smok-wawelski-w-krakowie-szkoda-ze-wsrod-smieci/ar/c3-4965236
[8] https://dziennikpolski24.pl/wiemy-do-kogo-nalezy-stojacy-w-smieciach-smok-wawelski-jest-dla-niego-nadzieja-zdjecia/ar/13830998
[9] tamże
[10] https://krakow.naszemiasto.pl/drugi-smok-wawelski-w-krakowie-szkoda-ze-wsrod-smieci/ar/c3-4965236 (komentarze)
[11] https://dziennikpolski24.pl/wiemy-do-kogo-nalezy-stojacy-w-smieciach-smok-wawelski-jest-dla-niego-nadzieja-zdjecia/ar/13830998
[12] tamże
[13] http://naszahuta.pl/radni-szukaja-najlepszej-lokalizacji-dla-nowohuckiego-smoka/?fbclid=IwAR123KsXsud6KeJBTZmJSm9SmRKgvFcGsVCa72EguUB_hyDs7OxJfkOmjuE
[14] https://www.facebook.com/2118438881744132/posts/2203468869907799/
[15] https://www.google.com/maps/place/Drugi+pomnik+Smoka+Wawelskiego/@50.0891203,20.0437432,15z/data=!4m2!3m1!1s0x0:0x43d78b0901581297?sa=X&ved=2ahUKEwifxq-a2PrrAhVimIsKHajLBKAQ_BIwE3oECBYQCA
[16] https://podrozowacnajlepiej.pl/drugi-smok-wawelski-odnaleziony-w-krakowie/
[17] https://niebieskomi.blogspot.com/2019/03/krotki-pobyt-w-krakowie.html
[18] https://www.youtube.com/watch?fbclid=IwAR2817e3qaTzVz0C4IitGZM7P4ChJua4Rul73PPSJDL0xsIKSvg8AzVm2Xk&v=yuQrSu_PObc&feature=youtu.be

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s